Horecabedrijf starten

Laatst bijgewerkt: juli 2026

Voor het openen van een restaurant, café, snackbar, bar, cateringbedrijf of foodtruck in Noorwegen is geen algemeen horecadiploma naar Nederlands model vereist. Dat betekent niet dat een horecabedrijf zonder vergunningen of vakkennis kan worden gestart.

Afhankelijk van het concept krijgt u onder meer te maken met:

• registratie van de onderneming;

• gemeentelijke toestemming voor het pand;

• een serveringsbevilling;

• registratie bij Mattilsynet;

• een skjenkebevilling voor alcohol;

• voedselveiligheid en allergeneninformatie;

• kassasystemen, btw en personeelslijsten;

• arbeidsrecht en minimumlonen;

• brandveiligheid;

• rookverboden;

• eventuele toestemming voor een terras, muziek of tabaksverkoop.

Begin daarom met de vergunningen en de geschiktheid van het pand voordat u een langdurige huurovereenkomst tekent of grote investeringen doet.

Voor welke bedrijven gelden de horecaregels?

De regels kunnen onder meer gelden voor:

• restaurants;

• cafés en koffiebars;

• bars en pubs;

• snackbars en fastfoodrestaurants;

• kantines;

• cateringbedrijven;

• foodtrucks en mobiele eetgelegenheden;

• marktkramen;

• tijdelijke eetgelegenheden op evenementen;

• hotels en andere overnachtingsbedrijven met horeca;

• bakkerijen, winkels of boerderijbedrijven waar ter plaatse wordt gegeten of gedronken.

Voor een gewone winkel die uitsluitend verpakte levensmiddelen verkoopt, gelden andere vergunningseisen dan voor een zaak waar klanten kunnen zitten en eten. Ook een uitsluitend op afhalen of bezorgen gericht bedrijf heeft niet altijd dezelfde gemeentelijke vergunning nodig als een restaurant. De gemeente beoordeelt of een concrete activiteit onder de regels voor een serveringssted valt. Zelfs mobiele eetgelegenheden kunnen een serveringsbevilling nodig hebben. 

Maak eerst een ondernemingsplan

Een horecabedrijf heeft vaak hoge vaste kosten en een sterk wisselende omzet. Maak daarom vóór het afsluiten van contracten een realistische begroting.

Neem daarin onder meer op:

• verbouwing en inrichting;

• keukenapparatuur en ventilatie;

• huurwaarborg en vooruitbetaalde huur;

• gemeentelijke vergunningen en onderzoeken;

• kassasysteem en boekhoudsoftware;

• grondstoffen en eerste voorraad;

• personeelskosten;

• werkgeverslasten, pensioen en verzekeringen;

• elektriciteit, verwarming en afval;

• muzieklicenties;

• schoonmaak en ongediertebestrijding;

• onderhoud en reparaties;

• werkkapitaal voor het eerste jaar;

• seizoensverschillen;

• kosten van alcoholvoorraad en jaarlijkse alcoholvergunningen.

De gemeente kan bij een aanvraag voor een serveringsbevilling onder andere om een financieringsplan, exploitatiebegroting, liquiditeitsbegroting en huurovereenkomst vragen.

Kies een ondernemingsvorm

De gebruikelijkste ondernemingsvormen voor kleine horecabedrijven zijn:

• enkeltpersonforetak – ENK: een eenmanszaak;

• aksjeselskap – AS: een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid;

• ansvarlig selskap – ANS of DA: een personenvennootschap met twee of meer eigenaren.

Bij een enkeltpersonforetak is de ondernemer persoonlijk aansprakelijk voor de schulden en verplichtingen. Bij een aksjeselskap is de aansprakelijkheid in beginsel beperkt tot het vermogen van de vennootschap, al kunnen banken, verhuurders en leveranciers aanvullende persoonlijke garanties verlangen.

De keuze hangt onder meer af van:

• het financiële risico;

• het aantal eigenaren;

• de omvang van de investering;

• de behoefte aan personeel;

• de gewenste sociale rechten;

• de wijze waarop winst wordt opgenomen;

• mogelijke verkoop of toetreding van nieuwe eigenaren.

Altinn adviseert de ondernemingsvorm te kiezen op basis van onder andere risico, omvang, aantal eigenaren en de vraag of de eigenaar in de eigen onderneming werknemer wil zijn. 

Een horecabedrijf wordt geregistreerd via Brønnøysundregistrene en krijgt een organisatienummer. Registratie in het Enhetsregister is bovendien nodig voor verschillende andere registraties, waaronder het btw-register en het werkgeversregister. 

Controleer het pand vóór ondertekening

Een aantrekkelijk winkelpand is niet automatisch geschikt of goedgekeurd voor horeca.

Controleer vóór het sluiten van de huurovereenkomst:

• welk gebruik gemeentelijk is goedgekeurd;

• of een bruksendring, een wijziging van gebruik, nodig is;

• hoeveel gasten in het pand zijn toegestaan;

• of keuken en afzuiging geschikt zijn;

• of voldoende ventilatie aanwezig is;

• of vet, geur, rook en geluid problemen kunnen veroorzaken;

• of brandcompartimenten en vluchtwegen voldoen;

• of gasinstallaties zijn toegestaan;

• of werknemers geschikte toiletten en garderoberuimte hebben;

• of gastenvoorzieningen en toegankelijkheid voldoen;

• of een vetafscheider nodig is;

• hoe afval en gebruikte frituurolie worden afgevoerd;

• of een terras mogelijk is;

• of het huurcontract de gewenste openingstijden en alcoholverkoop toestaat.

Voor een serveringsbevilling moet het gebouw door de gemeentelijke bouwautoriteiten voor het bedoelde gebruik zijn goedgekeurd. Wanneer het pand voor een ander doel is geregistreerd, kan eerst een goedgekeurde gebruikswijziging nodig zijn.

Neem bij voorkeur in het huurcontract op dat de overeenkomst afhankelijk is van het verkrijgen van de benodigde vergunningen. Leg ook vast wie investeringen in ventilatie, elektriciteit, afvoer, brandveiligheid en toegankelijkheid betaalt en wie eigenaar van die installaties wordt.

Terras en buitenservering

Voor een terras of andere uteservering kunnen verschillende lokale toestemmingen nodig zijn. Dit hangt onder meer af van:

• wie eigenaar van de grond is;

• gebruik van gemeentelijke grond of een trottoir;

• verkeersveiligheid;

• plaatselijke bouw- en bestemmingsregels;

• geluid en openingstijden;

• plaatsing van schermen, overkappingen en verwarming;

• de grenzen van een eventuele alcoholvergunning.

Vraag de gemeente welke aanvragen nodig zijn. Een terras waarop alcohol wordt geschonken, moet normaal gesproken deel uitmaken van het gebied waarop de skjenkebevilling betrekking heeft. Alcohol mag niet zonder toestemming buiten het vergunde gebied worden meegenomen. 

Serveringsbevilling

Wie een zaak exploiteert waar eten of drinken wordt geserveerd en ter plaatse kan worden genuttigd, heeft normaal gesproken een serveringsbevilling van de gemeente nodig.

De vergunning moet zijn verleend voordat het bedrijf opent. De aanvraag wordt ingediend bij de gemeente waar het horecabedrijf is gevestigd. 

De aanvraag bevat gewoonlijk informatie over:

• de onderneming en het organisatienummer;

• de eigendomsstructuur;

• de locatie;

• de dagelijkse leiding;

• personen met wezenlijke invloed op de onderneming;

• het bewijs van de etablererprøve;

• een belastingverklaring;

• financiering en begrotingen wanneer de gemeente daarom vraagt.

De vergunninghouder, dagelijkse leiding en andere personen met wezenlijke invloed moeten voldoen aan de wettelijke eisen voor betrouwbaar gedrag, vandel. De gemeente kan daarvoor informatie opvragen bij onder andere de politie en belastingautoriteiten. 

De gemeente moet een volledige aanvraag zo snel mogelijk en uiterlijk binnen zestig dagen behandelen. De termijn begint pas wanneer alle noodzakelijke documentatie is ontvangen. 

Etablererprøven

De dagelijkse leiding van het horecabedrijf, de daglig leder, moet de etablererprøve for serveringsvirksomhet hebben behaald.

De toets behandelt kennis die voor een verantwoorde bedrijfsvoering nodig is, waaronder:

• de serveringswet;

• economische bedrijfsvoering;

• boekhouding en belasting;

• arbeidsrecht;

• relevante vergunningsregels;

• verantwoordelijkheden van de exploitant.

De huidige toets bestaat uit vijftig meerkeuzevragen. Voor een voldoende moeten minstens veertig vragen correct worden beantwoord. De beschikbare tijd bedraagt negentig minuten.

Alleen de persoon die als dagelijkse leiding wordt opgegeven, hoeft deze toets voor de serveringsbevilling te behalen. Voor een serveringsbevilling is dus niet standaard ook een afzonderlijke plaatsvervanger met de etablererprøve vereist.

De oude prijsverwijzing naar een verplicht lespakket van ongeveer NOK 1.600 kan worden verwijderd. Kandidaten mogen zelf kiezen hoe zij zich voorbereiden. De gemeente kan voor het afleggen van de toets een bedrag vragen; controleer het actuele bedrag en de aanmeldingsprocedure bij de betreffende gemeente. 

Wijzigingen in de dagelijkse leiding

De gemeente moet worden geïnformeerd wanneer:

• een nieuwe daglig leder wordt aangesteld;

• de eigendoms- of zeggenschapsstructuur verandert;

• personen met wezenlijke invloed toetreden of vertrekken;

• de bedrijfsvoering tijdelijk of definitief stopt.

Een serveringsbevilling is gekoppeld aan de exploitant en kan niet eenvoudig samen met de inventaris aan een nieuwe eigenaar worden overgedragen. Bij een overname moet de nieuwe exploitant uiterlijk binnen dertig dagen na de overdracht een eigen aanvraag indienen. 

Alcohol schenken

Voor het schenken van alcohol is naast de serveringsbevilling een gemeentelijke skjenkebevilling nodig.

Een vergunning kan gelden voor één of meer alcoholgroepen:

• groep 1: meer dan 2,5 en maximaal 4,7 volumeprocent;

• groep 2: meer dan 4,7 en minder dan 22 volumeprocent;

• groep 3: 22 tot en met 60 volumeprocent.

De gemeente bepaalt voor welke groepen, ruimten, terrassen, tijden en activiteiten de vergunning geldt. Zij kan aanvullende voorwaarden stellen en kan een aanvraag ook afwijzen op grond van haar plaatselijke alcoholbeleid. Het voldoen aan de formele voorwaarden geeft dus niet automatisch recht op een alcoholvergunning. 

Aan de vergunning is een jaarlijkse vergoeding verbonden. Deze wordt mede berekend aan de hand van de verwachte en werkelijke hoeveelheid verkochte alcohol, met een wettelijk minimum. 

Styrer en stedfortreder

Voor iedere gewone skjenkebevilling moeten een verantwoordelijke styrer en een plaatsvervanger, stedfortreder, worden aangewezen en door de gemeente worden goedgekeurd.

Beiden moeten:

• minimaal twintig jaar zijn;

• in de onderneming werken of als eigenaar actief zijn;

• daadwerkelijke verantwoordelijkheid voor de alcoholservering hebben;

• voldoen aan de eisen voor betrouwbaar gedrag;

• de kunnskapsprøve voor een skjenkebevilling hebben behaald.

De styrer moet voldoende zeggenschap hebben om toezicht te houden op de alcoholservering. Bij afwezigheid gaan de verantwoordelijkheden over op de stedfortreder. 

De daglig leder voor de serveringsbevilling en de styrer voor de alcoholvergunning kunnen dezelfde persoon zijn, maar het zijn juridisch verschillende functies met verschillende toetsen.

Kunnskapsprøven voor alcohol

De kunnskapsprøve voor een skjenkebevilling wordt bij de gemeente of andere bevoegde vergunningverlenende instantie afgelegd.

De toets:

• wordt elektronisch afgenomen;

• bestaat uit dertig meerkeuzevragen;

• duurt maximaal zestig minuten;

• is behaald bij minstens 24 correcte antwoorden;

• mag met een woordenboek worden gemaakt.

Het bewijs blijft voor onbepaalde tijd geldig. Er bestaan verschillende toetsen voor alcoholverkoop in een winkel en alcohol schenken in een horecabedrijf. De styrer en stedfortreder moeten de toets hebben behaald die bij hun vergunning past. 

Leeftijdsgrenzen voor alcohol

Alcohol met minder dan 22 volumeprocent mag niet worden verkocht of geschonken aan personen jonger dan achttien jaar. Voor drank met 22 volumeprocent of meer geldt een minimumleeftijd van twintig jaar. 

In beginsel gelden dezelfde leeftijden voor personeelsleden die de drank rechtstreeks verkopen of schenken:

• minimaal achttien jaar voor drank onder 22 procent;

• minimaal twintig jaar voor drank vanaf 22 procent.

Er bestaan beperkte wettelijke uitzonderingen, maar plan de personeelsbezetting niet op basis van een uitzondering zonder dit vooraf te controleren. 

Personeel moet niet alleen leeftijden controleren, maar ook weten wanneer alcohol aan een duidelijk beschonken gast moet worden geweigerd en hoe conflicten veilig worden afgehandeld.

Schenk- en openingstijden

De gemeente bepaalt de openingstijden en de toegestane schenktijden. Deze kunnen per gemeente, dag, alcoholgroep en type horecabedrijf verschillen.

De alcoholwet stelt uiterste landelijke grenzen. Groep 3 mag nooit tussen 03.00 en 13.00 uur worden geschonken. Voor andere alcoholhoudende drank geldt een absoluut verbod tussen 03.00 en 06.00 uur. De gemeente kan aanzienlijk vroegere eindtijden vaststellen. Reeds geschonken alcohol moet uiterlijk dertig minuten na het einde van de schenktijd zijn geconsumeerd. 

De openingstijd van het horecabedrijf en de schenktijd voor alcohol zijn niet noodzakelijk gelijk. Volg altijd het gemeentelijke besluit en de lokale voorschriften.

Interne controle voor alcohol

Ieder bedrijf met een alcoholvergunning moet een gedocumenteerd intern controlesysteem hebben.

Daarin staan onder meer routines voor:

• leeftijdscontrole;

• beoordeling van dronkenschap;

• weigeren van verdere bediening;

• toegestane schenktijden;

• toezicht op het vergunde gebied;

• omgaan met meegebrachte alcohol;

• toezicht door styrer en stedfortreder;

• opleiding van medewerkers;

• behandeling en registratie van overtredingen;

• sluitingsprocedures;

• toezicht op evenementen;

• omgang met agressie en conflicten.

De vergunninghouder is formeel verantwoordelijk voor het systeem. Alle relevante werknemers moeten de routines kennen en in de praktijk toepassen. 

Gemeenten controleren horecabedrijven met een alcoholvergunning. Overtredingen kunnen punten, voorwaarden, tijdelijke intrekking of verlies van de vergunning tot gevolg hebben. Ieder vergund verkooppunt moet minimaal eenmaal per jaar worden gecontroleerd; gemeenten moeten gezamenlijk aanzienlijk meer controles uitvoeren op basis van risico. 

Registratie bij Mattilsynet

Iedere onderneming die levensmiddelen produceert, verwerkt, opslaat, serveert of verkoopt, moet vóór de start bij Mattilsynet zijn geregistreerd of, voor bepaalde activiteiten, zijn goedgekeurd.

Voor een gewoon restaurant, café, cateringbedrijf of verkooppunt gebeurt dit via de registratie voor een nieuwe levensmiddelenonderneming. Ook een nieuwe activiteit binnen een bestaande onderneming moet worden gemeld. 

Een foodtruck kan bijvoorbeeld zowel registratie van de mobiele verkoopactiviteit als van de keuken en opslagruimte nodig hebben. Een eigen drinkwaterbron moet afzonderlijk worden geregistreerd en gecontroleerd.

Registratie bij Mattilsynet vervangt de serveringsbevilling, alcoholvergunning of gemeentelijke bouwtoestemming niet.

Eisen aan keuken en inrichting

De ruimte moet geschikt zijn voor het soort voedsel dat wordt bereid. Een koffiebar met ingekochte broodjes stelt andere eisen aan de keuken dan een restaurant dat rauw vlees, vis en warme maaltijden verwerkt.

Mattilsynet kijkt onder meer naar:

• reinigbare en goed onderhouden oppervlakken;

• scheiding tussen schone en vuile werkzaamheden;

• mogelijkheden voor handen wassen;

• afwasvoorzieningen;

• ontvangst en opslag van goederen;

• koeling en vriezers;

• bescherming tegen ongedierte;

• toiletten en garderobe voor personeel;

• afvalverwerking;

• voldoende werkruimte;

• veilig drinkwater.

De indeling en routines moeten voorkomen dat vuil materiaal, rauwe producten en bereide gerechten elkaar besmetten. In een kleine keuken kan een goede scheiding in tijd en werkwijze soms een oplossing bieden wanneer volledige fysieke scheiding niet mogelijk is. 

Bespreek grote verbouwingen bij voorkeur vooraf met zowel de gemeente als Mattilsynet.

Voedselveiligheid en HACCP

Een horecabedrijf moet een intern controlesysteem voor voedselveiligheid hebben. Dit wordt vaak IK-mat genoemd.

Het systeem moet passen bij de omvang en risico’s van het bedrijf en kan onder meer bestaan uit:

• ontvangstcontrole;

• temperatuurmetingen;

• koelen, invriezen en ontdooien;

• warmhouden en terugkoelen;

• persoonlijke hygiëne;

• ziekte van werknemers;

• schoonmaak;

• ongediertebestrijding;

• scheiding van rauwe en bereide producten;

• houdbaarheid en datumcontrole;

• traceerbaarheid van grondstoffen;

• behandeling van klachten;

• terughalen van onveilige producten;

• registratie en correctie van afwijkingen.

HACCP is het systematische onderdeel waarmee gevaren worden geïdentificeerd en voorkomen of tot een aanvaardbaar niveau worden teruggebracht. De omvang van de documentatie hangt af van de activiteiten, risico’s en grootte van de onderneming. 

De routines mogen digitaal worden bijgehouden. Het is belangrijker dat ze actueel, bekend en daadwerkelijk in gebruik zijn dan dat er een omvangrijke papieren map bestaat.

Allergenen

Bij niet-voorverpakte gerechten moet informatie over de veertien wettelijk aangewezen allergenencategorieën schriftelijk en rechtstreeks voor de klant beschikbaar zijn.

De klant mag niet uitsluitend afhankelijk zijn van het mondelinge geheugen van een medewerker. De informatie kan bijvoorbeeld staan:

• op de menukaart;

• bij ieder buffetgerecht;

• op een scherm;

• op een bord of poster;

• in een gemakkelijk toegankelijk digitaal menu.

Medewerkers moeten daarnaast weten waar de informatie staat en hoe zij vragen over ingrediënten en mogelijke kruisbesmetting behandelen. 

Werk de allergeneninformatie bij wanneer recepten, leveranciers of ingrediënten veranderen. Een gerecht dat normaal geen bepaald allergeen bevat, kan door een nieuw halffabricaat of een gewijzigde saus alsnog veranderen.

Btw

Een gewone commerciële onderneming moet zich in het Merverdiavgiftsregister registreren zodra de btw-plichtige omzet in een periode van twaalf maanden meer dan NOK 50.000 bedraagt. De grens heeft betrekking op omzet en niet op winst. 

Binnen de horeca kunnen verschillende btw-tarieven naast elkaar gelden:

• een serveringsdienst wordt normaal belast tegen het algemene tarief van 25 procent;

• verkoop van levensmiddelen als goederen wordt normaal belast tegen het verlaagde tarief van 15 procent;

• alcoholhoudende drank valt onder het algemene tarief;

• aanvullende activiteiten kunnen weer een ander tarief hebben.

Het verschil tussen een serveringsdienst en verkoop van eten om mee te nemen is niet uitsluitend afhankelijk van de verpakking. De totale dienstverlening, beschikbare faciliteiten en concrete verkoopwijze kunnen relevant zijn. Laat daarom de productgroepen en instellingen van het kassasysteem door een accountant controleren. 

Kassasysteem

Boekhoudplichtige bedrijven moeten directe verkopen registreren met een kassasysteem dat door de leverancier volgens de Noorse regels is gedeclareerd.

Het begrip kontantsalg omvat niet alleen bankbiljetten en munten. Ook onmiddellijke betaling met:

• bankkaart;

• creditcard;

• mobiele betaaloplossingen zoals Vipps

wordt voor deze regels als directe verkoop behandeld.

Gebruik een systeem dat voorkomt dat bestellingen, retouren, fooien, kortingen en verschillende btw-tarieven onjuist worden geregistreerd. Skatteetaten publiceert een overzicht van kassasystemen waarvoor een productverklaring is afgegeven.

Een online bestelling die pas bij afhalen in het restaurant wordt betaald, geldt normaal gesproken als directe verkoop en moet via het kassasysteem worden geregistreerd.

Personeelslijst

Restaurants, cafés, pubs, fastfoodbedrijven en cateringbedrijven moeten normaal gesproken dagelijks een personalliste bijhouden.

De lijst vermeldt wie werkt en wanneer iedere persoon begint en eindigt. Zij omvat onder andere:

• werknemers;

• ingeleend personeel;

• onbetaalde helpers;

• de eigenaar en dagelijkse leiding wanneer het bedrijf werknemers heeft;

• schoonmakers die buiten de gewone openingstijden werken.

De lijst moet op de werkplek aanwezig en tijdens de openingstijden voor controle beschikbaar zijn. 

Een zelfgemaakt aanpasbaar spreadsheet is niet zonder meer geschikt. Gebruik een goedgekeurde elektronische oplossing of de voorgeschreven genummerde personeelslijst.

De personalliste is iets anders dan de registratie van arbeidsuren. Een werkgever moet daarnaast voor iedere werknemer een actuele schriftelijke registratie van werkelijk gewerkte uren en pauzes bijhouden. 

Boekhouding en financiële controle

De administratie moet vanaf de eerste dag op orde zijn.

Zorg onder meer voor:

• een zakelijke bankrekening;

• dagelijkse aansluiting van kassa en betaalterminal;

• registratie van contant geld;

• controle van fooien;

• voorraadadministratie;

• inkoopfacturen;

• onderbouwing van personeelsmaaltijden en eigen gebruik;

• correcte btw-codes;

• periodieke winst- en liquiditeitsrapportage;

• controle van voedsel- en drankmarges.

Gebruik bij voorkeur een accountant of boekhouder met ervaring in de Noorse horecabranche. Een verkeerde verdeling tussen serveringsomzet, afhaalomzet en alcohol kan tot naheffingen leiden.

Personeel

Iedere werknemer moet een schriftelijke arbeidsovereenkomst krijgen. De hoofdregel is een vaste aanstelling; tijdelijke contracten zijn slechts in bepaalde situaties toegestaan. De werkgever moet daarnaast werkuren, pauzes, rusttijden en overwerk correct organiseren en registreren. 

Voor de Noorse horeca gelden wettelijk bindende minimumlonen. Er bestaan verschillende tarieven op basis van leeftijd en, voor bepaalde werknemers, ervaring. De tarieven worden aangepast; controleer daarom altijd de actuele bedragen bij Arbeidstilsynet voordat lonen worden afgesproken.

Voor overwerk geldt volgens de algemene wettelijke hoofdregel een toeslag van minimaal veertig procent, tenzij een gunstigere regeling van toepassing is. Avond-, nacht- en weekendtoeslagen zijn niet automatisch voor iedere horecaonderneming wettelijk vastgesteld, maar kunnen voortvloeien uit een arbeidsovereenkomst of cao. 

Werkgevers moeten loon en arbeidsverhoudingen maandelijks via de a-melding rapporteren. Dit geldt ook voor oproepkrachten wanneer de arbeidsverhouding doorloopt maar in een bepaalde maand geen loon is betaald. 

Pensioen en verzekeringen

Een werkgever moet voor alle werknemers een arbeidsongevallenverzekering, yrkesskadeforsikring, afsluiten. 

De meeste werkgevers moeten daarnaast een bedrijfspensioen, obligatorisk tjenestepensjon – OTP, regelen zodra aan één van de wettelijke personeelsdrempels wordt voldaan. Wanneer de pensioenplicht geldt, moeten in beginsel alle daarvoor in aanmerking komende werknemers vanaf hun eerste werkdag worden aangemeld.

Overweeg verder verzekeringen voor:

• bedrijfsaansprakelijkheid;

• inventaris en voorraad;

• brand, water en inbraak;

• bedrijfsonderbreking;

• machinebreuk;

• voedselverontreiniging en terugroepacties;

• cyberrisico’s;

• bestuurdersaansprakelijkheid.

Controleer in de huurovereenkomst welke risico’s door de verzekering van de eigenaar worden gedekt en welke door de exploitant moeten worden verzekerd.

HMS en arbeidsmilieu

De werkgever is verantwoordelijk voor een volledig verantwoord arbeidsmilieu en moet zelf aantoonbare scholing in het systematische HMS-werk hebben gevolgd. Deze verantwoordelijkheid kan niet volledig aan een administratief medewerker of externe adviseur worden overgedragen. 

De risicoanalyse van een horecabedrijf moet onder meer rekening houden met:

• messen en snijmachines;

• brandwonden en hete vloeistoffen;

• frituurinstallaties;

• gladde vloeren;

• zware tilwerkzaamheden;

• schoonmaakmiddelen;

• lawaai;

• warmte en ventilatie;

• nachtwerk;

• werkdruk en onvoorspelbare diensten;

• bedreiging, agressie en dronken gasten;

• alleen werken;

• brand en evacuatie.

Medewerkers moeten instructie krijgen in een taal die zij voldoende begrijpen. Nieuwe en jonge werknemers hebben vaak extra begeleiding nodig.

Bij vijf of meer werknemers moet de onderneming normaal gesproken een verneombud, veiligheidsvertegenwoordiger, hebben. In kleinere bedrijven kan onder voorwaarden schriftelijk een andere regeling worden afgesproken. Ook kan op basis van de branchecode en risico’s aansluiting bij een bedrijfsgeneeskundige dienst, bedriftshelsetjeneste, nodig zijn. Controleer dit bij Arbeidstilsynet.

Brandveiligheid

De eigenaar van het gebouw en de exploitant hebben ieder eigen verantwoordelijkheden voor de brandveiligheid. Leg in de huurovereenkomst en het interne controlesysteem vast wie verantwoordelijk is voor:

• brandalarm en detectie;

• blusapparatuur;

• sprinklerinstallaties;

• afzuigkap en vetkanalen;

• gasflessen en gasinstallaties;

• noodverlichting;

• vluchtwegen;

• maximumaantal gasten;

• periodieke controles;

• onderhoud;

• evacuatieprocedures;

• opleiding en oefeningen.

De oude verplichting om een afzonderlijke brannvernleder aan te wijzen is vervallen. Er bestaat dus geen algemene landelijke eis meer dat de leidinggevende een specifieke eendaagse cursus voor die functie volgt. De eigenaar blijft verantwoordelijk voor het gebouw en de gebruiker moet de brandveiligheid systematisch organiseren en documenteren. Werknemers moeten voldoende kennis en vaardigheden hebben om brand te voorkomen, te bestrijden en correct te evacueren. 

Een bedrijf kan nog steeds vrijwillig een brandveiligheidsverantwoordelijke aanwijzen. De functiebenaming is minder belangrijk dan duidelijke bevoegdheden, opleiding en werkende routines.

Rookverbod

Roken en het gebruik van e-sigaretten zijn verboden in horecalokalen. Bij de ingang moet duidelijk worden aangegeven dat het rookverbod geldt. Het bedrijf moet een documenteerbaar intern controlesysteem hebben om het verbod te handhaven. 

Op een buitenterras kan roken eveneens verboden zijn wanneer het terras zo is omsloten dat onvoldoende natuurlijke ventilatie mogelijk is. De exploitant moet bovendien voorkomen dat rook vanaf het terras het binnenlokal binnenkomt. 

Het vroegere begrip IK-tabak kan nog als interne naam worden gebruikt, maar wettelijk gaat het om aantoonbare routines waarmee het rookverbod en eventuele regels voor tabaksverkoop worden nageleefd.

Tabaksverkoop

Wie sigaretten, snus of andere tabakswaren of tabakssurrogaten verkoopt, moet ieder fysiek verkooppunt registreren in het Tobakkssalgsregister.

De onderneming krijgt daarnaast te maken met regels over:

• leeftijdscontrole;

• interne controle;

• zichtbaarheid en presentatie van producten;

• reclame;

• gemeentelijk toezicht.

Registratie is ook nodig wanneer tabaksverkoop slechts een klein onderdeel van een café, bar of hotel is. 

Muziek in het horecabedrijf

Een privéabonnement op een streamingdienst geeft normaal gesproken geen toestemming om muziek openbaar in een restaurant, café of bar af te spelen.

Voor achtergrondmuziek zijn rechten verschuldigd aan TONO en Gramo. Sinds 2026 zijn contact, overeenkomsten en facturering voor achtergrondmuziek samengebracht bij TONO. 

Voor livemuziek, een dj, dansavonden en andere evenementen waarbij muziek een centrale rol speelt, kunnen aparte tarieven of meldingen gelden.

Controleer daarnaast gemeentelijke regels over geluid, sluitingstijden en evenementen.

Een foodtruck of marktkraam

Voor een foodtruck of mobiele eetgelegenheid moet worden nagegaan:

• waar de wagen mag staan;

• of toestemming van grondeigenaar of gemeente nodig is;

• of ter plaatse een serveringsbevilling geldt;

• welke keuken en opslaglocatie bij Mattilsynet worden geregistreerd;

• hoe drinkwater en afvalwater worden geregeld;

• hoe koude- en warmtetemperaturen worden bewaakt;

• waar werknemers handen wassen en naar het toilet kunnen;

• hoe stroom, gas en brandveiligheid worden georganiseerd;

• welke kassaregels gelden;

• of voor iedere gemeente afzonderlijke afspraken nodig zijn.

Een mobiele wagen is niet automatisch vrijgesteld van de regels voor servering en voedselveiligheid. De gemeente beoordeelt per activiteit of een serveringsbevilling nodig is. 

Alcohol produceren of importeren

Een gewone skjenkebevilling geeft niet automatisch het recht om bier, wijn of sterke drank te produceren of zelf commercieel te importeren.

Productie kan een aparte nationale productievergunning vereisen. In bepaalde situaties kan een gemeentelijke verkoop- of schenkvergunning worden uitgebreid met een beperkt recht om alcohol voor verkoop of schenking binnen het eigen bedrijf te produceren. De mogelijkheden hangen af van de productsoort, locatie en gemeentelijke vergunning. 

Bespreek een brouwerij, ciderproductie, distilleerderij of eigen import vóór investeringen met de gemeente, Helsedirektoratet, Mattilsynet, Skatteetaten en Tolletaten.

Een bestaand horecabedrijf overnemen

Ga er bij een overname niet van uit dat alle vergunningen automatisch meegaan.

Controleer ten minste:

• wie eigenaar is van inventaris en installaties;

• de resterende duur van de huurovereenkomst;

• achterstallig onderhoud;

• goedkeuring van het pand;

• branddocumentatie;

• registratie bij Mattilsynet;

• gemeentelijke vergunningen;

• eerdere overtredingen en voorwaarden;

• omzetrapportages voor alcohol;

• arbeidscontracten en opgebouwde personeelsrechten;

• lease- en financieringsovereenkomsten;

• voorraad en houdbaarheid;

• belasting- en btw-verplichtingen;

• cadeaubonnen en vooruitbetaalde reserveringen.

De nieuwe exploitant moet binnen dertig dagen een eigen serveringsbevilling aanvragen.

Een alcoholvergunning eindigt juridisch bij de overdracht. De nieuwe eigenaar mag onder voorwaarden maximaal drie maanden op de oude vergunning doorgaan wanneer de gemeente direct wordt geïnformeerd en uiterlijk binnen dertig dagen een nieuwe aanvraag wordt ingediend. De gemeente kan deze overgang in een beperkt geval kort verlengen. Een nieuwe alcoholvergunning is niet gegarandeerd. 

Een bedrijfsovername kan daarnaast onder de arbeidsrechtelijke regels voor virksomhetsoverdragelse vallen. De werknemers en hun rechten kunnen dan mee overgaan naar de nieuwe werkgever. Laat dit vóór de koop beoordelen. 

Interne controlesystemen

De oude pagina noemt afzonderlijke systemen als IK-HMS, IK-mat, IK-alkohol en IK-tabak. Deze begrippen worden nog gebruikt, maar er bestaat niet noodzakelijk een eis om vier afzonderlijke papieren mappen te maken.

Het bedrijf moet aantoonbaar voldoen aan de verschillende regelgevingen. De systemen kunnen praktisch worden geïntegreerd, zolang duidelijk is:

• wie verantwoordelijk is;

• welke risico’s bestaan;

• welke procedures gelden;

• hoe werknemers worden opgeleid;

• wat wordt gecontroleerd;

• hoe afwijkingen worden vastgelegd;

• hoe fouten worden hersteld;

• wanneer het systeem wordt geëvalueerd.

Een digitaal systeem kan geschikt zijn wanneer het op de werkplek beschikbaar, actueel en begrijpelijk voor de werknemers is.

Mogelijke controles

Een horecabedrijf kan onder meer controle krijgen van:

• de gemeente;

• Mattilsynet;

• Skatteetaten;

• Arbeidstilsynet;

• brandweer of gemeentelijke brandpreventie;

• politie;

• alcoholcontroleurs;

• toezichthouders op tabak en rookverbod.

Iedere instantie controleert een ander onderdeel. Registratie of goedkeuring door één instantie betekent niet dat ook aan de regels van alle andere instanties is voldaan.

Praktisch stappenplan

Een logische volgorde is:

1. Werk het concept en de financiële begroting uit.

2. Kies de ondernemingsvorm en registreer de onderneming.

3. Controleer het pand, gebruiksdoel en huurcontract.

4. Bespreek verbouwingen en vergunningen met de gemeente.

5. Registreer de levensmiddelenonderneming bij Mattilsynet.

6. Laat de daglig leder de etablererprøve behalen.

7. Vraag de serveringsbevilling aan.

8. Laat bij alcohol de styrer en stedfortreder de kunnskapsprøve behalen.

9. Vraag de skjenkebevilling en eventuele terrasvergunning aan.

10. Richt keuken, ventilatie, brandveiligheid en personeelsvoorzieningen in.

11. Maak de systemen voor voedselveiligheid, alcohol, HMS en rookverbod.

12. Regel boekhouding, btw, kassasysteem en personalliste.

13. Sluit arbeidscontracten, verzekeringen en zo nodig pensioenregelingen af.

14. Train alle werknemers.

15. Open pas wanneer de vereiste vergunningen zijn verleend.

Waar vindt u actuele informatie?

De belangrijkste instanties zijn:

• de gemeente: serveringsbevilling, skjenkebevilling, terras, openingstijden, bouwgebruik en lokale eisen;

• Altinn en Brønnøysundregistrene: oprichting en registratie van de onderneming;

• Mattilsynet: voedselveiligheid, registratie, keuken, allergenen en drinkwater;

• Helsedirektoratet: alcohol, rookverbod en tabaksverkoop;

• Skatteetaten: btw, kassasysteem, boekhouding en personalliste;

• Arbeidstilsynet: arbeidscontracten, werkuren, minimumloon en HMS;

• DSB en de lokale brandweer: brandveiligheid;

• TONO: openbaar gebruik van muziek.

Vergunningvoorwaarden, gemeentelijke formulieren, examenkosten, minimumlonen en tarieven veranderen regelmatig. Controleer daarom altijd de actuele informatie van de gemeente en betrokken overheidsinstantie voordat het bedrijf opent.