Van 16 tot 19

Laatst bijgewerkt: juli 2026

Na klas 10 van de Noorse grunnskole kunnen jongeren verdergaan naar de videregående opplæring: de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Deze opleiding bereidt leerlingen voor op een beroep, een vervolgopleiding of een combinatie daarvan.

De meeste leerlingen beginnen rond hun zestiende. De benaming ‘van 16 tot 19 jaar’ is echter niet langer een harde leeftijdsgrens. Wie de grunnskole of gelijkwaardig onderwijs heeft afgerond, heeft in principe recht op voortgezet onderwijs totdat een erkende studie- of beroepskwalificatie is behaald. Het recht is dus niet meer beperkt tot precies drie schooljaren. Jongeren van 19 tot en met 24 jaar kunnen kiezen tussen onderwijs dat voor leerlingen of voor volwassenen is georganiseerd. Vanaf 25 jaar gelden de regels voor volwassenenonderwijs. 

De fylkeskommune, de provinciale overheid, is verantwoordelijk voor het openbare voortgezet onderwijs. Niet iedere opleiding wordt in iedere gemeente of op iedere school aangeboden. Leerlingen moeten daardoor soms naar een andere plaats reizen of tijdens de schoolweek elders wonen.

Vg1, Vg2 en Vg3

De eerste drie niveaus van het voortgezet onderwijs worden aangeduid als:

• Vg1: første året, het eerste jaar;

• Vg2: andre året, het tweede jaar;

• Vg3: tredje året, het derde jaar.

Een studievoorbereidende opleiding duurt normaal gesproken drie schooljaren. Bij beroepsonderwijs is de gebruikelijke hoofdroute twee jaar onderwijs op school, gevolgd door twee jaar opleiding en werk in een erkend leerbedrijf. Er bestaan echter opleidingen met een andere opbouw, bijvoorbeeld drie jaar volledig op school of een langere praktijkperiode.

Studievoorbereidend of beroepsgericht onderwijs

Leerlingen kiezen op Vg1 uit vijftien landelijke utdanningsprogrammer. Daarvan zijn er vijf studievoorbereidend en tien beroepsgericht. Het precieze aanbod verschilt per fylke en school.

Studievoorbereidende opleidingen

De vijf studievoorbereidende programma’s zijn:

• Idrettsfag: sport en lichamelijke opvoeding;

• Kunst, design og arkitektur: kunst, design en architectuur;

• Medier og kommunikasjon: media en communicatie;

• Musikk, dans og drama: muziek, dans en drama;

• Studiespesialisering: algemene studiespecialisatie.

Deze opleidingen leiden normaal gesproken na drie jaar tot generell studiekompetanse, de algemene toelatingskwalificatie voor hogescholen en universiteiten.

Binnen studiespesialisering kiezen leerlingen vanaf Vg2 gewoonlijk voor een combinatie van exacte vakken of voor talen, maatschappijvakken en economie. De gekozen vakken kunnen belangrijk zijn voor vervolgopleidingen die specifieke eisen stellen, bijvoorbeeld extra wiskunde, natuurkunde of scheikunde.

Algemene studiecompetentie geeft niet automatisch toegang tot iedere opleiding. Bij opleidingen met meer kandidaten dan plaatsen wordt geselecteerd op punten. Sommige studies stellen daarnaast bijzondere vakken-, toelatings- of vaardigheidseisen.

Beroepsgerichte opleidingen

De tien beroepsgerichte programma’s zijn:

• Bygg- og anleggsteknikk: bouw- en infrastructuurtechniek;

• Elektro og datateknologi: elektro- en datatechnologie;

• Frisør, blomster, interiør og eksponeringsdesign: kappersvak, bloemen, interieur en presentatiedesign;

• Helse- og oppvekstfag: gezondheidszorg en pedagogisch werk;

• Håndverk, design og produktutvikling: ambacht, design en productontwikkeling;

• Informasjonsteknologi og medieproduksjon: informatietechnologie en mediaproductie;

• Naturbruk: landbouw, bosbouw, visserij en natuurbeheer;

• Restaurant- og matfag: horeca en voedselproductie;

• Salg, service og reiseliv: verkoop, dienstverlening en toerisme;

• Teknologi- og industrifag: technologie en industri.

Het eerste jaar biedt een brede kennismaking met het gekozen vakgebied. Vanaf Vg2 wordt een specifiekere richting gekozen.

Beroepsopleiding en leerbedrijf

Bij de gebruikelijke beroepsroute volgt de leerling Vg1 en Vg2 op school. Daarna gaat de leerling als lærling verder bij een erkend leerbedrijf. De opleiding wordt meestal afgesloten met een fagprøve of svenneprøve. Na het behalen daarvan ontvangt de leerling een fagbrev of svennebrev.

Niet alle beroepsopleidingen volgen precies het twee-plus-tweemodel. Sommige opleidingen worden geheel op school afgerond en andere kennen een afwijkende verdeling tussen school en praktijk.

Een leerling heeft geen automatisch recht op een plaats bij een bepaalde werkgever. Wanneer een leerling geen leerplaats vindt, heeft hij of zij wel recht op een ander opleidingsaanbod van de fylkeskommune. Dat alternatief moet de leerling de mogelijkheid geven de beroepsopleiding voort te zetten en de beoogde kwalificatie te behalen. 

Leerlingen uit een beroepsgericht programma kunnen ook algemene studiecompetentie behalen. Dat kan bijvoorbeeld door na Vg2 een jaar påbygging til generell studiekompetanse te volgen. Er bestaat daarnaast een route voor mensen die eerst hun vak- of gezellenbrief behalen en daarna aanvullende algemene vakken volgen.

Aanmelding en toelating

Aanmelden voor een openbare videregående skole gebeurt gewoonlijk digitaal via Vigo.

De landelijke hoofdtermijnen zijn:

• 1 maart: de gewone aanvraagtermijn voor een schoolplaats of leerplaats;

• 1 februari: voor bepaalde kandidaten die voorrang, individuele behandeling of bijzondere ondersteuning aanvragen.

De precieze documentatie en procedures kunnen per fylkeskommune verschillen.

Voor Vg1 moet een kandidaat drie verschillende onderwijsprogramma’s in volgorde van voorkeur opgeven. Een jongere met wettelijk recht op voortgezet onderwijs heeft recht op toelating tot één van deze drie programma’s, maar niet noodzakelijk tot de favoriete opleiding of favoriete school.

Wanneer er voor een school of opleiding meer kandidaten dan plaatsen zijn, worden plaatsen gewoonlijk verdeeld op basis van de cijfers van de grunnskole. Voor bepaalde bijzondere opleidingen kunnen aanvullende toelatingsregels gelden. 

Verhuizen naar Noorwegen

Een leerling die vanuit Nederland of een ander land naar Noorwegen verhuist, moet zo vroeg mogelijk contact opnemen met het toelatingsbureau van de fylkeskommune waar het gezin gaat wonen.

Benodigde documenten kunnen onder andere zijn:

• identiteits- en verblijfsdocumenten;

• rapporten en cijferlijsten;

• bewijs van afgeronde schooljaren;

• een omschrijving van gevolgde vakken;

• rapportages over leer- of ondersteuningsbehoeften;

• eventuele vertalingen in het Noors of Engels.

Eerder gevolgde vakken of schooljaren in het buitenland kunnen onder voorwaarden worden erkend. Een leerling kan de schooldirecteur vragen om afzonderlijke gelijkwaardige vakken goed te keuren. Voor erkenning van een volledig buitenlands Vg1- of Vg2-jaar moet een aanvraag bij de fylkeskommune worden ingediend. De leerling moet daarvoor voldoende documentatie overleggen. 

Een aanvraag na de normale deadline wordt niet automatisch afgewezen, maar de mogelijkheden hangen af van het moment van verhuizing, het beschikbare aanbod en de lokale toelatingsprocedure. Neem daarom vóór de verhuizing contact op met de fylkeskommune.

Noorse taal en onderwijs voor nieuwkomers

Leerlingen met een andere moedertaal dan Noors of Samisch hebben recht op bijzondere taalondersteuning wanneer zij nog onvoldoende Noors beheersen om het gewone onderwijs te volgen.

Deze ondersteuning bestaat uit versterkt onderwijs in het Noors. Wanneer dat nodig is, kan de leerling daarnaast tweetalig vakonderwijs of onderwijs in de moedertaal krijgen. De fylkeskommune moet regelmatig beoordelen of de leerling nog taalondersteuning nodig heeft.

Voor leerlingen die nog maar kort in Noorwegen wonen, kan het onderwijs tijdelijk worden georganiseerd als innføringsopplæring: introductieonderwijs in een afzonderlijke groep, klas of school. Dit is een tijdelijk overgangsaanbod en duurt maximaal twee jaar, waarbij telkens voor maximaal één jaar een besluit wordt genomen. Vanaf augustus 2026 is instemming van de leerling of ouders weer vereist voor alle leerlingen; de tijdelijke uitzondering voor grote aantallen Oekraïense nieuwkomers loopt eind juli 2026 af. 

Jongeren die formeel recht hebben op videregående onderwijs maar nog onvoldoende vakinhoudelijke of taalkundige basis hebben, kunnen ook in aanmerking komen voor extra onderwijs op grunnskoleniveau of voor een overgangsprogramma. De fylkeskommune moet een overgangsaanbod hebben voor jongeren die nog niet voldoende zijn voorbereid op voortgezet onderwijs. 

Kosten

Openbaar voortgezet onderwijs en opleiding in een leerbedrijf zijn in beginsel gratis. Scholen mogen geen betaling vragen voor onderwijsactiviteiten die noodzakelijk zijn om het programma te volgen. Benodigde leermiddelen moeten beschikbaar worden gesteld. 

Er zijn enkele uitzonderingen. Leerlingen kunnen zelf moeten zorgen voor bepaalde persoonlijke benodigdheden, zoals specifieke kleding of individueel gereedschap. Ook kan de fylkeskommune een beperkte eigen bijdrage vragen voor een laptop die uiteindelijk eigendom van de leerling wordt. De totale bijdrage is wettelijk begrensd.

De kosten en regelingen kunnen per opleiding en fylkeskommune verschillen. Controleer daarom altijd de informatie van de school voordat materiaal wordt aangeschaft.

Stipend en lening van Lånekassen

Leerlingen moeten zelf een aanvraag indienen bij Lånekassen. Voor gewone leerlingen onder de 21 jaar die nog geen studie- of beroepskwalificatie hebben, is het utstyrsstipend de belangrijkste algemene regeling. Dit is een tegemoetkoming voor benodigdheden zoals een computer, gereedschap of beroepskleding. De hoogte hangt af van het gekozen onderwijsprogramma.

Sommige leerlingen kunnen daarnaast recht hebben op:

• een inkomensafhankelijk stipendium;

• een borteboerstipend wanneer zij wegens afstand, reistijd of bijzondere omstandigheden niet thuis kunnen wonen;

• een tegemoetkoming voor reizen;

• onder bepaalde voorwaarden een lening.

Niet alle regelingen zijn afhankelijk van het inkomen van de ouders. Het uitrustingsstipendium is doorgaans niet inkomensafhankelijk, terwijl het aanvullende inkomensafhankelijke stipendium dat wel is. De bedragen en voorwaarden worden per schooljaar vastgesteld. 

Schoolvervoer

Leerlingen in het voortgezet onderwijs hebben normaal gesproken recht op gratis schoolvervoer wanneer de afstand tussen huis en school meer dan zes kilometer bedraagt.

Er kan ook recht op vervoer bestaan wanneer:

• een deel van de natuurlijke schoolroute per boot moet worden afgelegd;

• de leerling door een beperking, verwonding of ziekte vervoer nodig heeft;

• de leerling op meerdere vaste woonadressen verblijft en verder aan de voorwaarden voldoet.

De fylkeskommune kan zelf vervoer organiseren of de noodzakelijke vervoerskosten vergoeden. Bij leerlingen die vanwege hun opleidingsrecht naar een ander fylke moeten, blijft het thuisfylke verantwoordelijk. 

Beoordeling en cijfers

Noorwegen gebruikt in het voortgezet onderwijs cijfers van 1 tot en met 6:

• 6 is het hoogste cijfer;

• 2 tot en met 6 gelden als voldoende;

• 1 geldt in beginsel als onvoldoende.

Leerlingen krijgen tijdens en aan het einde van vakken beoordelingen. De afsluitende beoordeling kan bestaan uit een standpunktkarakter, een examencijfer en bij beroepsopleidingen een vak-, gezellen- of praktijkproef. 

Om een volledig diploma met studie- of beroepskwalificatie te ontvangen, moeten de voorgeschreven vakken en examens zijn gevolgd en behaald. Wie een vak niet haalt, kan onder voorwaarden recht hebben op extra onderwijs of een nieuw examen. Het recht om onderwijs te volgen totdat de eindkwalificatie is behaald, betekent niet dat reeds behaalde vakken gratis opnieuw kunnen worden gevolgd om alleen een hoger cijfer te krijgen. Voor cijferverbetering moet men zich gewoonlijk als privatist aanmelden.

Examens

De oude omschrijving dat iedere leerling aan het einde van Vg3 precies één schriftelijk en één mondeling examen aflegt, klopt niet meer.

Het aantal examens, de examenvakken en de examenvormen zijn afhankelijk van het onderwijsprogramma, het niveau en de gekozen vakken. Examens kunnen:

• schriftelijk;

• mondeling;

• mondeling-praktisch;

• praktisch

worden afgenomen. Sommige examens zijn voor alle leerlingen verplicht. Voor andere examens worden leerlingen of vakken aangewezen via de landelijke trekkingsregeling. Zo is schriftelijk Noors in het hoofdschrift voor de meeste leerlingen van Vg3 studievoorbereidend verplicht, terwijl andere vakken als trekkingsvak kunnen gelden. 

Sinds 2026 stelt Utdanningsdirektoratet gezamenlijke bekendmakingsdata vast voor zowel schriftelijke als niet-schriftelijke examens. Daardoor klopt ook de oude informatie over standaard één week vooraf voor een schriftelijk vak en twee dagen vooraf voor een mondeling vak niet meer. Voor een mondeling examen geldt wel een voorbereidingsperiode van 24 uur nadat de concrete opgave of het onderwerp is verstrekt.

Ondersteuning en passend onderwijs

Alle leerlingen hebben recht op onderwijs dat zo veel mogelijk aan hun mogelijkheden en behoeften wordt aangepast.

Wat vroeger algemeen spesialundervisning werd genoemd, is in de huidige onderwijswet verdeeld in:

• individueel aangepast onderwijs;

• persoonlijke assistentie;

• fysieke aanpassingen en technische hulpmiddelen.

Voor individueel aangepast onderwijs is doorgaans een deskundige beoordeling en een formeel besluit nodig. De fylkeskommune moet vervolgens zorgen dat de ondersteuning wordt uitgevoerd en zo nodig een individueel onderwijsplan opstellen.

Een veilige schoolomgeving

Iedere leerling in het openbare en particuliere voortgezet onderwijs heeft recht op een veilige en goede schoolomgeving die gezondheid, inclusie, welzijn en leren bevordert.

Iedereen die op school werkt, moet opletten, waar mogelijk ingrijpen en de directeur waarschuwen wanneer een leerling mogelijk wordt gepest, gediscrimineerd, lastiggevallen of op een andere manier niet veilig is. De school moet de situatie snel onderzoeken en passende maatregelen nemen. 

Vanaf het moment dat een leerling achttien jaar is, kan de school ouders niet automatisch meer bij persoonlijke situaties betrekken. Daarvoor is in veel gevallen toestemming van de leerling nodig. 

Jongeren die niet naar school of werk gaan

De fylkeskommune heeft een oppfølgingstjeneste, meestal afgekort tot OT. Deze dienst volgt jongeren van 16 tot en met 24 jaar die recht hebben op voortgezet onderwijs, maar niet deelnemen aan onderwijs of werk.

OT kan helpen met begeleiding, een aangepast onderwijsaanbod, werkervaring of contact met andere hulpverlenende instanties. 

Een school en opleiding zoeken

Begin bij de website van de fylkeskommune waarin de leerling woont of gaat wonen. Daar staat welke opleidingen de verschillende scholen aanbieden en welke lokale toelatingsregels gelden.

Voor de aanvraag zijn vooral de volgende bronnen belangrijk:

• Vigo: het digitale aanvraagportaal;

• Vilbli: landelijke en regionale informatie over opleidingen en toelating;

• Utdanningsdirektoratet: onderwijswetgeving, leerplannen en examens;

• Utdanning.no: informatie over opleidingen en beroepen;

• Lånekassen: stipendia en leningen.

Neem bij een internationale verhuizing bij voorkeur vóór 1 februari contact op wanneer individuele beoordeling, taalondersteuning of uitgebreide aanpassingen nodig kunnen zijn. Voor een gewone aanvraag is 1 maart de belangrijkste deadline.