Hoger onderwijs

Laatst bijgewerkt: juli 2026

Noorwegen kent zowel openbare als particuliere instellingen voor hoger onderwijs. Het gaat om universiteiten, gespecialiseerde wetenschappelijke hogescholen en hogescholen, in het Noors universiteter, vitenskapelige høyskoler en høyskoler.

Geen directe scheiding tussen universiteit en hbo

De Noorse term høyskole kan niet zonder meer worden vertaald als Nederlandse hbo-instelling. Zowel universiteiten als hogescholen bieden beroepsgerichte en academische opleidingen aan. Zo kunnen opleidingen voor verpleegkundigen, leraren, ingenieurs en maatschappelijk werkers aan verschillende typen instellingen worden aangeboden.

Veel hogescholen bieden naast bacheloropleidingen ook masteropleidingen en soms promotietrajecten aan. Universiteiten bieden eveneens praktijkgerichte opleidingen met stages en beroepskwalificaties. De naam van de instelling zegt daarom minder over het niveau of de praktische gerichtheid van een opleiding dan in Nederland.

Naast universiteiten en hogescholen bestaat de fagskole. Dit is hoger beroepsgericht vakonderwijs, vaak bedoeld voor mensen met een vakdiploma, beroepsopleiding of relevante werkervaring. Een fagskoleopleiding duurt meestal een halfjaar tot twee jaar. De studiepunten van een fagskole zijn niet hetzelfde als de ECTS-studiepunten van een universiteit of hogeschool.

Bachelor, master en PhD

Noorwegen volgt de Europese Bolognastructuur. Een voltijds studiejaar bestaat normaal gesproken uit 60 ECTS-studiepunten, in het Noors studiepoeng.

De gebruikelijke graden zijn:

• årsstudium: een eenjarige opleiding van 60 studiepunten;

• bachelorgrad: meestal drie jaar en 180 studiepunten;

• mastergrad: meestal twee jaar en 120 studiepunten na een bachelor;

• ph.d.: een promotietraject van doorgaans drie of vier jaar na een master- of beroepsgraad.

Voor sommige beroepen bestaan geïntegreerde opleidingen van vijf of zes jaar. Dit geldt bijvoorbeeld voor delen van de geneeskunde, psychologie, rechten, technologie en lerarenopleidingen. De precieze studieduur en graad verschillen per opleiding. 

Een voltijds studiejaar vertegenwoordigt doorgaans tussen 1.500 en 1.800 uur studiearbeid. Eén studiepunt komt daarmee overeen met ongeveer 25 tot 30 uur onderwijs, zelfstudie, opdrachten en examens.

Beoordeling

De meeste opleidingen gebruiken een letterschaal:

• A: uitstekend;

• B: zeer goed;

• C: goed;

• D: voldoende;

• E: minimaal voldoende;

• F: onvoldoende.

Bij sommige vakken, stages en examens wordt alleen bestått of ikke bestått, geslaagd of niet geslaagd, gebruikt. 

Onderwijstaal

Het grootste deel van de bacheloropleidingen wordt in het Noors gegeven. Van studenten wordt daarbij meestal verwacht dat zij zowel gesproken als geschreven Noors op een voldoende hoog niveau beheersen.

Noorse instellingen bieden ook honderden Engelstalige opleidingen aan. Het grootste deel daarvan bevindt zich op masterniveau, maar er bestaan eveneens Engelstalige bachelors, losse vakken en kortere programma’s. Voor Engelstalige opleidingen gelden eigen eisen voor het aantonen van de Engelse taalvaardigheid. 

Wie via Samordna opptak met een buitenlands diploma een Noorstalige opleiding aanvraagt, moet in beginsel voldoen aan zowel de Noorse als de Engelse taaleis. Welke examens en certificaten worden geaccepteerd, hangt af van de achtergrond van de kandidaat en de actuele toelatingsregels.

Algemene toelatingskwalificatie

De gebruikelijke toelatingseis voor een bachelor- of geïntegreerde beroepsopleiding is generell studiekompetanse, de algemene toelatingskwalificatie voor het hoger onderwijs.

Leerlingen die een Noorse studievoorbereidende videregående opleiding hebben afgerond, beschikken normaal gesproken over deze kwalificatie. Wie een beroepsgerichte opleiding heeft gevolgd, kan haar onder meer behalen via aanvullende algemene vakken.

Voor sommige opleidingen gelden daarnaast bijzondere eisen. Voorbeelden zijn:

• specifieke vakken in wiskunde, natuurkunde of scheikunde;

• een toelatingsproef;

• een portfolio;

• een auditie;

• een medische verklaring;

• eisen aan werkervaring of beroepskwalificaties.

Vooral opleidingen in geneeskunde, technologie, natuurwetenschappen, kunst, muziek en architectuur kunnen aanvullende toelatingseisen stellen.

Andere toelatingsroutes

Kandidaten die geen gewone generell studiekompetanse hebben, kunnen soms via een alternatieve route worden toegelaten.

In het toelatingsjaar 2026 bestaat nog de 23/5-regel. Een kandidaat moet in het jaar van toelating ten minste 23 worden, vijf jaar onderwijs en/of werkervaring kunnen documenteren en zes voorgeschreven algemene vakken hebben behaald. Vanaf de toelating van 2027 vervalt de eis van vijf jaar onderwijs of werkervaring. De regeling wordt dan aangepast en wordt ook aangeduid als de 23/6-regel. 

Kandidaten die in het toelatingsjaar 25 jaar of ouder worden, kunnen voor bepaalde opleidingen toelating op grond van realkompetanse aanvragen. De instelling beoordeelt dan of werkervaring, opleidingen en andere relevante ervaring voldoende voorbereiding bieden voor de gekozen studie. 

Voor sommige technische, maritieme en natuurwetenschappelijke opleidingen bestaat bovendien de Y-vei. Deze route maakt toelating mogelijk op basis van een relevante beroepsopleiding, soms aangevuld met werkervaring, zonder dat eerst gewone algemene studiecompetentie hoeft te worden behaald. 

Aanmelden via Samordna opptak

Aanmelding voor de meeste bacheloropleidingen, jaarstudies en geïntegreerde beroepsopleidingen verloopt via Samordna opptak, de gezamenlijke Noorse toelatingsdienst.

De kandidaat dient één digitale aanvraag in en zet de gewenste opleidingen in volgorde van voorkeur. De volgorde is belangrijk: de kandidaat krijgt in beginsel alleen een aanbod voor de hoogst geplaatste opleiding waarvoor hij of zij op dat moment in aanmerking komt.

De belangrijkste landelijke deadlines zijn normaal gesproken:

• 1 februari: het aanvraagportaal opent;

• 1 maart: deadline voor bepaalde groepen, waaronder sommige kandidaten met bijzondere toelatingsgronden of behoefte aan vroege behandeling;

• 20 maart: documentatiedeadline voor kandidaten met de deadline van 1 maart;

• 15 april om 23.59 uur: de gewone aanvraagdeadline;

• 1 juli: uiterste datum voor het nasturen van bepaalde nieuwe diploma’s en documenten en voor het wijzigen van de volgorde van de studiekeuzes;

• 20 juli: bekendmaking van het hoofdresultaat.

Wie niet op tijd op een aanbod reageert, kan de studieplaats verliezen. De exacte data kunnen jaarlijks worden aangepast.

Masteropleidingen, PhD-trajecten, sommige Engelstalige opleidingen en opleidingen met een bijzondere toelatingsprocedure hebben vaak een lokale aanmelding bij de onderwijsinstelling zelf. De deadlines kunnen dan aanzienlijk vroeger liggen dan 15 april.

Selectie en toelatingspunten

Wanneer een opleiding meer gekwalificeerde kandidaten dan plaatsen heeft, worden de kandidaten gerangschikt. Bij kandidaten met een Noors diploma gebeurt dit onder meer aan de hand van schoolpunten en, afhankelijk van de toelatingsgroep, aanvullende punten.

Er bestaan onder de huidige regels twee belangrijke toelatingsgroepen:

• de groep voor kandidaten met een eerstegangsdiploma;

• de gewone toelatingsgroep.

In de gewone toelatingsgroep kunnen onder de regels die tot en met 2026 gelden ook bepaalde aanvullende punten meetellen. Vanaf de toelating van 2027 worden verschillende onderdelen van het puntensysteem gewijzigd. Kandidaten moeten daarom altijd de regels voor hun eigen toelatingsjaar controleren.

De gepubliceerde poenggrense, de puntengrens, is geen vooraf vastgestelde minimumeis. Het is het puntentotaal van de laatste kandidaat die tijdens een bepaalde toelatingsronde een plaats kreeg. De grens kan daardoor ieder jaar stijgen of dalen.

Aanmelden met een Nederlands diploma

Voor kandidaten met een Nederlands diploma gebruikt Samordna opptak de landelijke GSU-regels voor buitenlandse opleidingen.

Een voltooid vwo-diploma voldoet in beginsel aan de onderwijskundige basis voor generell studiekompetanse. Een havodiploma moet normaal gesproken worden aangevuld met ten minste één jaar erkend hoger onderwijs. Daarnaast moet de kandidaat voldoen aan de Noorse en Engelse taaleisen en aan eventuele bijzondere vakkenvereisten voor de gekozen opleiding. 

De instelling of Samordna opptak kan vragen om:

• het diploma;

• volledige cijferlijsten;

• een overzicht van gevolgde vakken en uren;

• identiteitsdocumenten;

• bewijs van taalvaardigheid;

• officiële vertalingen.

Documenten in het Nederlands worden niet altijd zonder vertaling geaccepteerd. Volg daarom de documentatie-instructies in het aanvraagportaal. Een kandidaat moet zelf controleren of digitale documenten automatisch beschikbaar zijn of handmatig moeten worden geüpload.

Een afzonderlijke erkenning door HK-dir is normaal gesproken niet nodig om toelating tot een bacheloropleiding aan te vragen. Samordna opptak of de onderwijsinstelling beoordeelt het diploma voor de toelating.

Buitenlandse bachelor- of masteropleiding

Wie met een buitenlandse bachelor een Noorse master wil volgen, meldt zich meestal rechtstreeks bij de universiteit of hogeschool aan. De instelling beoordeelt of de buitenlandse opleiding voldoende niveau, omvang en vakinhoud heeft.

Een gebruikelijke mastereis is een bachelor of gelijkwaardige opleiding van minstens 180 ECTS, met voldoende verdieping in het relevante vakgebied. Veel masteropleidingen stellen ook een minimumgemiddelde, bijvoorbeeld het equivalent van een Noorse C. De exacte eisen verschillen per opleiding. 

Erkenning van buitenlandse diploma’s

De algemene erkenning van buitenlandse opleidingen wordt sinds 1 januari 2023 niet meer door NOKUT, maar door het Direktoratet for høyere utdanning og kompetanse, afgekort HK-dir, uitgevoerd. De bestaande pagina verwijst hiervoor dus naar de verkeerde organisatie. 

Een algemene erkenning kan nuttig zijn wanneer een werkgever wil weten met welk Noors niveau een buitenlandse opleiding vergelijkbaar is. Voor toelating tot een nieuwe opleiding is een voorafgaande algemene erkenning meestal niet nodig.

Voor gereglementeerde beroepen, zoals bepaalde beroepen in de gezondheidszorg en het onderwijs, kan een afzonderlijke beroepsmatige erkenning verplicht zijn. De bevoegde instantie verschilt per beroep. Een algemene diplomawaardering van HK-dir geeft niet automatisch toestemming om een gereglementeerd beroep uit te oefenen.

Collegegeld

Nederlandse staatsburgers vallen als EU/EER-burgers onder de vrijstelling van collegegeld bij openbare Noorse universiteiten en hogescholen. Zij betalen daar normaal gesproken geen regulier collegegeld voor een erkende opleiding. 

Studenten moeten doorgaans wel een semesteravgift betalen aan de plaatselijke studentsamskipnad. Deze bijdrage ligt vaak rond NOK 1.000 per semester, maar verschilt per instelling en regio. Daarnaast kunnen kosten ontstaan voor boeken, apparatuur, excursies, huisvesting en levensonderhoud. 

Particuliere instellingen mogen collegegeld vragen, ook aan Noorse en Europese studenten. Controleer daarom altijd de kosten bij de individuele opleiding.

Studenten van buiten de EU/EER en Zwitserland moeten bij openbare instellingen normaal gesproken wel collegegeld betalen. Sinds 1 juli 2026 mogen instellingen zelf meer ruimte gebruiken bij het vaststellen van de hoogte van dit collegegeld; zij zijn niet langer verplicht altijd een volledig kostendekkend tarief te vragen. 

Levensonderhoud

Noorwegen heeft relatief hoge kosten voor huisvesting, voeding en vervoer. Voor het studiejaar 2026–2027 wordt voor internationale studenten gerekend met ongeveer NOK 15.488 per maand, oftewel NOK 170.368 per studiejaar. Dit is een richtbedrag en geen garantie dat het in iedere plaats voldoende is. Vooral in Oslo, Bergen, Trondheim, Stavanger en Tromsø kunnen de woonkosten hoog zijn. 

Studiefinanciering via Lånekassen

Noorse studenten en sommige buitenlandse studenten kunnen studiefinanciering aanvragen bij Lånekassen.

Voor het studiejaar 2026–2027 bedraagt de gewone basislening voor voltijdstudenten NOK 15.488 per maand. De basissteun is in eerste instantie een lening. Tot 40 procent kan later onder voorwaarden in een beurs worden omgezet. De student moet onder andere voldoende studievoortgang hebben, niet bij de ouders wonen en onder de geldende inkomens- en vermogensgrenzen blijven. Voor volledige omzetting telt zowel het behalen van studiepunten als het afronden van een graad mee. 

Een Nederlandse of andere buitenlandse staatsburger heeft niet automatisch recht op Lånekassen. Dat kan onder meer afhankelijk zijn van permanent verblijf, werk in Noorwegen, familiebanden, een duurzame band met Noorwegen of rechten als EER-werknemer of familielid. De persoonlijke situatie moet afzonderlijk worden beoordeeld. 

Studentenvoorzieningen en huisvesting

Universiteiten en hogescholen zijn doorgaans aangesloten bij een regionale studentsamskipnad, een organisatie voor studentenwelzijn. Deze organisaties kunnen onder meer aanbieden:

• studentenwoningen;

• gezondheids- en adviesdiensten;

• sportvoorzieningen;

• kinderopvang;

• kantines;

• sociale activiteiten.

Er zijn niet voldoende studentenwoningen voor iedere student. Vooral rond de start van het najaarssemester is de vraag groot. Het is daarom verstandig vroeg een woning aan te vragen en tegelijkertijd de particuliere huurmarkt te onderzoeken. 

Aanpassingen en ondersteuning

Studenten met een functiebeperking of andere bijzondere behoeften hebben recht op geschikte individuele aanpassingen van onder meer het onderwijs, de studielocatie, het lesmateriaal, de stage en examens.

Een aanpassing moet gelijkwaardige studiemogelijkheden bieden, maar mag niet betekenen dat de academische of beroepsinhoudelijke eisen van de opleiding worden verlaagd. Neem zo vroeg mogelijk contact op met de aanpassings- of toegankelijkheidsdienst van de instelling, zeker wanneer aanpassingen tijdens stages of toelatingsproeven nodig zijn. 

Verblijfsrecht voor Nederlandse studenten

Nederlandse studenten hebben als EU/EER-burgers geen gewone studievergunning nodig. Wie langer dan drie maanden in Noorwegen verblijft, moet zich wel volgens de EER-regels bij de Noorse autoriteiten registreren. EU/EER-studenten mogen naast hun studie werken. 

Een opleiding zoeken

Voor het zoeken en aanvragen van een opleiding zijn vooral de volgende organisaties en portals belangrijk:

• Samordna opptak: aanmelding voor de meeste bachelors en geïntegreerde beroepsopleidingen;

• Utdanning.no: informatie over Noorse opleidingen en beroepen;

• Study in Norway: Engelstalige opleidingen en informatie voor internationale studenten;

• NOKUT: accreditatie en kwaliteitscontrole;

• HK-dir: informatie en erkenning van buitenlandse opleidingen;

• Lånekassen: studieleningen en beurzen;

• de website van de universiteit of hogeschool zelf, vooral voor masters, PhD’s en lokaal georganiseerde toelating.

Controleer altijd de toelatingseisen en deadlines op de pagina van de specifieke opleiding. Vooral taalvereisten, vereiste schoolvakken, collegegeld en lokale aanvraagtermijnen kunnen per programma verschillen.